સાંસદ બોબ બà«àª²à«‡àª•મેને બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સરકારને જલિયાંવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ માટે ઔપચારિક રીતે "માફી માંગવા" કહà«àª¯à«àª‚ તે પછી, àªà«‚તપૂરà«àªµ સાંસદ અને રાષà«àªŸà«àª°à«€àª¯ લઘà«àª®àª¤à«€ આયોગના અધà«àª¯àª•à«àª· શà«àª°à«€ તરલોચન સિંહે પà«àª°àª¥àª® પાઘડી પહેરેલા શીખ બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સાંસદ તનમનજીત સિંહ ઢેસીને તેમના સાથી સાંસદની માંગને સમરà«àª¥àª¨ આપવા વિનંતી કરી છે.
શà«àª°à«€ તનમનજીત સિંહ ઢેસીને લખેલા પતà«àª°àª®àª¾àª‚ શà«àª°à«€ તરલોચન સિંહ ઇચà«àª›à«‡ છે કે તેઓ બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ હાઉસ ઓફ કોમનà«àª¸àª®àª¾àª‚ આ મà«àª¦à«àª¦à«‹ ઉઠાવે અને ગત સદીના સૌથી ખરાબ "નિરà«àª¦à«‹àª·à«‹àª¨àª¾ નરસંહાર" માંથી àªàª• માટે "સતà«àª¤àª¾àªµàª¾àª° માફી" માંગે.
કોમાગાટા મારૠપà«àª°àª•રણ માટે કેનેડાના વડા પà«àª°àª§àª¾àª¨ જસà«àªŸàª¿àª¨ ટà«àª°à«àª¡à«‹àª હાઉસ ઓફ કોમનà«àª¸àª®àª¾àª‚ જે રીતે માફી માંગી હતી તે જ રીતે માફી માંગવાની માંગ કરતા શà«àª°à«€ તરલોચન સિંહે કહà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚ કે "જલિયાંવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડની ગંàªà«€àª°àª¤àª¾ વધૠગંàªà«€àª° હતી કારણ કે નિરà«àª¦à«‹àª· લોકો જà«àª¯àª¾àª°à«‡ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾àª¨à«€ માંગ માટે શાંતિપૂરà«àª£ મેળાવડા માટે àªà«‡àª—ા થયા તà«àª¯àª¾àª°à«‡ તેમને તોપથી આવકારવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા".
જસà«àªŸàª¿àª¨ ટà«àª°à«àª¡à«‹àª 18 મે, 2016 ના રોજ કોમાગાતા મારà«àª¨à«€ ઘટના માટે બિનશરતી માફી માંગી હતી, જેમાં સેંકડો શીખ, મà«àª¸à«àª²àª¿àª® અને હિનà«àª¦à« મà«àª¸àª¾àª«àª°à«‹àª¨à«‡ કેનેડામાં પà«àª°àªµà«‡àª¶ આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવà«àª¯à«‹ હતો અને àªàª¾àª°àª¤àª®àª¾àª‚ અનિશà«àªšàª¿àª¤ અને આખરે હિંસક નસીબમાં પાછા ફરવાની ફરજ પડી હતી.
તતà«àª•ાલીન વિપકà«àª·àª¨àª¾ નેતા, રોના àªàª®à«àª¬à«àª°à«‹àª, àªàª¨. ડી. પી. ના નેતા ટોમ મà«àª²àª•ેર, બી. કà«àª¯à«‚. ના નેતા રિયાલ ફોરà«àªŸàª¿àª¨ અને ગà«àª°à«€àª¨ પારà«àªŸà«€àª¨àª¾ નેતા àªàª²àª¿àªàª¾àª¬à«‡àª¥ મે પણ પોતાનો અવાજ ઉમેરવા અને માફીને સમરà«àª¥àª¨ આપવા માટે ઊàªàª¾ થયા હતા.
"કોમાગાતા મારૠઅને તેના મà«àª¸àª¾àª«àª°à«‹ સાથે થયેલી દરેક દà«àªƒàª–દ àªà«‚લ માટે કેનેડા àªàª•લા જવાબદાર નથી, પરંતૠકેનેડાની સરકાર આ મà«àª¸àª¾àª«àª°à«‹àª¨à«‡ શાંતિપૂરà«àª£ અને સà«àª°àª•à«àª·àª¿àª¤ રીતે સà«àª¥àª³àª¾àª‚તર કરતા અટકાવતા કાયદા માટે જવાબદાર હતી. તેના માટે, અને તેના પછીના દરેક ખેદજનક પરિણામ માટે, અમે દિલગીર છીàª, "ટà«àª°à«àª¡à«‹àª તેમના નિવેદનમાં જણાવà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚.
બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ રાજા અને વડા પà«àª°àª§àª¾àª¨à«‹àª¨à«€ àªàª¾àª°àª¤àª¨à«€ મà«àª²àª¾àª•ાત દરમિયાન સમયાંતરે આવી જ માફીની માંગ કરવામાં આવી હોવા છતાં, તે બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ ટોચના ઉચà«àªš વરà«àª— દà«àªµàª¾àª°àª¾ વà«àª¯àª•à«àª¤ કરવામાં આવેલા "ખેદ" થી આગળ વધà«àª¯à«àª‚ નથી.
જેમ જેમ સૌથી ખરાબ નરસંહાર તેની 106મી વરà«àª·àª—ાંઠનજીક આવી રહà«àª¯à«‹ છે, તેમ તેમ આ માંગ ફરી સામે આવી છે, આ વખતે બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સાંસદ બોબ બà«àª²à«‡àª•મેને તેનો મà«àª¦à«àª¦à«‹ ઉઠાવà«àª¯à«‹ છે.
આ મà«àª¦à«àª¦àª¾àª¨à«àª‚ પરિપà«àª°à«‡àª•à«àª·à«àª¯àª®àª¾àª‚ વિશà«àª²à«‡àª·àª£ કરવાનો સમય છે. તે માનવજાતની તાજેતરની સà«àª®à«ƒàª¤àª¿àª®àª¾àª‚ માતà«àª° સૌથી ખરાબ નરસંહાર જ નહોતો, પરંતૠતેણે માનવ અધિકારો અને અàªàª¿àªµà«àª¯àª•à«àª¤àª¿àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સહિત વિવિધ સંવેદનશીલ મà«àª¦à«àª¦àª¾àª“નà«àª‚ પણ ઉલà«àª²àª‚ઘન કરà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚.
ચાલો આપણે àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સંગà«àª°àª¾àª®àª¨àª¾ આ સૌથી અંધકારમય તબકà«àª•ા તરફ દોરી ગયેલા વà«àª¯àª¾àªªàª• મà«àª¦à«àª¦àª¾àª“ અને ઘટનાઓના કà«àª°àª® પર àªàª• નજર કરીàª.
મà«àª¦à«àª¦àª¾àª“
શà«àª‚ તેણે રાજà«àª¯ આતંકવાદની વિàªàª¾àªµàª¨àª¾àª¨à«‡ જનà«àª® આપà«àª¯à«‹?
શà«àª‚ તે માતà«àª° જનરલ ડà«àªµàª¾àª¯àª°àª¨à«àª‚ કામ હતà«àª‚?
શà«àª‚ દેશે શહીદો અને તેમના પરિવારોને નà«àª¯àª¾àª¯ આપà«àª¯à«‹ છે?
શà«àª‚ આ ધારà«àª®àª¿àª• વિધિઓથી આગળ જોવાનો સમય છે?
બાગનો યà«àª— અને મીડિયા
પંજાબનો સેનà«àª¸àª°àª¶à«€àªª સાથેનો સંઘરà«àª·
શà«àª‚ બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સરકારે જલિયાંવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ માટે માફી માંગવી જોઈàª?
ઉદાર લોકશાહીમાં મીડિયાની મહતà«àªµàªªà«‚રà«àª£ àªà«‚મિકા હોય છે. ચોથી સતà«àª¤àª¾ તરીકે સà«àªµà«€àª•ારવામાં આવà«àª¯àª¾ હોવા છતાં, જલિયાંવાલા બાગ યà«àª—ની જેમ જ પà«àª°à«‡àª¸àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ માતà«àª° àªàª• બોગી બની ગઈ છે.
ઘણા લોકોને ખબર નહીં હોય કે તે જલિયાંવાલા બાગ યà«àª— હતો જેમાં અંગà«àª°à«‡àªœà«‹àª પà«àª°à«‡àª¸àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ પર અંકà«àª¶ મૂકવા માટે કà«àª°à«‚ર કાયદાનો ઉપયોગ કરà«àª¯à«‹ હતો. તેમણે મીડિયાનà«àª‚ મોં દબાવવા માટે àªàª• નહીં પણ બે વાર સેનà«àª¸àª°àª¶àª¿àªªàª¨à«‹ આશરો લીધો હતો. તેમ છતાં અસંતà«àª·à«àªŸ, ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨àª¨àª¾ તતà«àª•ાલીન સંપાદક શà«àª°à«€ કાલીનાથ રેને સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯àª¨à«‹ વિરોધ કરવા બદલ કસà«àªŸàª¡à«€àª®àª¾àª‚ લેવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા.
ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨ સહિત મીડિયાના àªàª• વરà«àª—ે તેના વાચકોને પંજાબના લોકોના નિરà«àªà«€àª• અવાજ તરીકે સેવા આપી હતી. જà«àª¯àª¾àª°à«‡ કોઈ વà«àª¯àª•à«àª¤àª¿ જાલિયનવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ તરફ પાછà«àª‚ વળે છે, તà«àª¯àª¾àª°à«‡ મીડિયાની àªà«‚મિકાને અવગણી શકાતી નથી.
àªàª¯àª¾àª¨àª• નરસંહાર
જલિયાવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ àªàª• àªàª¯àª¾àª¨àª• ઘટના હતી જેણે સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સંગà«àª°àª¾àª®àª¨à«€ કથા બદલી નાખી હતી. તે માતà«àª° અંગà«àª°à«‡àªœà«‹ દà«àªµàª¾àª°àª¾ લોકોની સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾, સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ અને સમાનતાની વધતી માંગને કાબૂમાં રાખવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી કà«àª°à«‚ર શકà«àª¤àª¿àª¨à«àª‚ પà«àª°àª¤à«€àª• જ નહોતà«àª‚, પરંતૠવધતા બળવાને દબાવવામાં શાસકોની હતાશાનો પણ પરà«àª¦àª¾àª«àª¾àª¶ કરà«àª¯à«‹ હતો. આ યà«àª—ની ઘટનાઠસà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ માટેના યà«àª¦à«àª§àª¨à«‡ માતà«àª° નવી દિશા જ આપી ન હતી, પરંતૠઉપખંડના ઇતિહાસનો મારà«àª— પણ બદલી નાખà«àª¯à«‹ હતો. તેણે મોહન દાસ કરમચંદ ગાંધી માટે મહાતà«àª®àª¾ બનવાનો મારà«àª— મોકળો કરà«àª¯à«‹ હતો.
1919ના વૈશાખી હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ પહેલા, જલિયાંવાલા બાગ કોઈ રાજકીય મહતà«àªµ ધરાવતà«àª‚ ડમà«àªªàª¿àª‚ગ ગà«àª°àª¾àª‰àª¨à«àª¡ ન હતà«àª‚. પરંતૠપછી વસà«àª¤à«àª“ àªàª• વિશાળ ફેરફાર જોવા મળà«àª¯à«‹ હતો. તે ખૂબ જ જરૂરી લોનà«àªš પેડ પà«àª°àª¦àª¾àª¨ કરે છે જે રાષà«àªŸà«àª°àª¨àª¾ àªàª¾àª—à«àª¯àª¨à«‡ મારà«àª—દરà«àª¶àª¨ આપે છે. રસપà«àª°àª¦ વાત ઠછે કે àªà«€àª¡àª®àª¾àª‚થી ઘણા લોકો સà«àªµàª°à«àª£ મંદિરમાં વૈશાખી ઉજવણીમાં જોડાવા માટે અમૃતસર આવà«àª¯àª¾ હતા, અને કેટલાક અનà«àª¯ વારà«àª·àª¿àª• પશૠમેળો માટે તà«àª¯àª¾àª‚ હતા. સમય બચાવવા માટે, તેઓ તેમના માટે શà«àª‚ છે તે જાણà«àª¯àª¾ વિના જલિયાંવાલા બાગ તરફ આગળ વધà«àª¯àª¾. તે દિવસે બાગનો કોઈ પણ નેતા મેળાવડાને નિયંતà«àª°àª¿àª¤ કરી શકતો ન હતો અથવા àªàª•સાથે રાખી શકતો ન હતો.
ઇતિહાસકાર વી. àªàª¨. દતà«àª¤àª¾àª¨à«àª‚ માનવà«àª‚ હતà«àª‚ કે કથિત ગà«àª¨à«‡àª—ાર રેલીના મà«àª–à«àª¯ આયોજક હંસ રાજ હતા. તેમણે જ લોકોને વિખેરાઈ જવાથી રોકà«àª¯àª¾ હતા. તેના બદલે, તેમણે દરેકને બેસી જવા કહà«àª¯à«àª‚ કારણ કે સરકાર àªàª¯àªœàª¨àª• આગનો આશરો લેશે નહીં.
"થોડા સમય પછી, તેણે પોતાનો રૂમાલ લહેરાવà«àª¯à«‹, ડà«àªµàª¾àª¯àª° અને તેના àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ સૈનિકોને ગોળીબાર કરવા માટે સંકેત આપà«àª¯à«‹. હંસ રાજ પહેલેથી જ ચાલà«àª¯àª¾ ગયા હતા. તે àªàª• ઉશà«àª•ેરણીજનક àªàªœàª¨à«àªŸ હતો. બાદમાં તેમને મેસોપોટેમીયા ખસેડવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા, અને અમૃતસરમાં તેમનà«àª‚ ઘર સળગાવી દેવામાં આવà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚, "V.N. દતà«àª¤àª¾àª àªàª• ઇનà«àªŸàª°àªµà«àª¯à«‚માં આ વાત કહી હતી. જનરલ ડà«àªµàª¾àª¯àª°à«‡ àªàªµà«àª‚ માનવાનો ઇનકાર કરà«àª¯à«‹ હતો કે જલિયાંવાલા બાગમાં àªàª•તà«àª° થયેલ àªà«€àª¡ નિરà«àª¦à«‹àª· પરંતૠપà«àª°àª¤àª¿àª•ૂળ હતી અને સતà«àª¤àª¾àª¨à«€ અવગણના કરવા માટે તૈયાર થઈને આવી હતી.
શà«àª‚ દેશે જલિયાંવાલા બાગ અને તેના શહીદોને તેમનો હક આપà«àª¯à«‹ છે? તાજેતરના વરà«àª·à«‹àª®àª¾àª‚ બાગનà«àª‚ નવીનીકરણ કરવામાં આવà«àª¯à«àª‚ હશે અને તેને નવà«àª‚ સà«àªµàª°à«‚પ આપવામાં આવà«àª¯à«àª‚ હશે. પરંતૠશà«àª‚ તેનાથી તેમના નજીકના અને પà«àª°àª¿àª¯àªœàª¨à«‹ ગà«àª®àª¾àªµàª¨àª¾àª°àª¾ લોકો અથવા બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯àª¥à«€ આàªàª¾àª¦à«€ ઇચà«àª›àª¤àª¾ દેશવાસીઓની વેદના ઓછી થાય છે? બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સરકાર હજૠપણ 106 વરà«àª· પહેલાંની પોતાની કારà«àª¯àªµàª¾àª¹à«€ માટે માફી માંગવા તૈયાર નથી. તેણે કેનેડાની સરકાર પાસેથી પાઠàªàª£àª¾àªµàªµà«‹ જોઈતો હતો જેણે કોમાગાતા મારૠપà«àª°àª•રણમાં તà«àª²àª¨àª¾àª¤à«àª®àª• રીતે ઓછી ગંàªà«€àª° કારà«àª¯àªµàª¾àª¹à«€ માટે બિનશરતી માફી માંગી હતી.
છ વરà«àª· પહેલાં, ધારà«àª®àª¿àª• વિધિઓ સાવચેતીપૂરà«àªµàª• કરવામાં આવી હતી કારણ કે યà«àª—ની ઘટનાની શતાબà«àª¦à«€àª¨à«€ ઉજવણી માટે ઘટનાઓ પà«àª°àª—ટ થઈ હતી. દેશના ઉપરાષà«àªŸà«àª°àªªàª¤àª¿ આવà«àª¯àª¾, પà«àª·à«àªªàª¾àª‚જલિ અરà«àªªàª£ કરી, અજà«àªžàª¾àª¤ શહીદોને ઔપચારિક સલામીમાં જોડાયા, àªàª¤àª¿àª¹àª¾àª¸àª¿àª• ઘટનાને ચિહà«àª¨àª¿àª¤ કરવા માટે àªàª• સિકà«àª•à«‹ અને ટપાલ ટિકિટનો સમૂહ બહાર પાડà«àª¯à«‹. કમનસીબે, 106 વરà«àª· પછી, કોઈ જાણતà«àª‚ નથી કે કેટલા સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સાધકોઠનોકરી છોડી દીધી
સૌથી વિવાદાસà«àªªàª¦, જંગલી કારà«àª¯àªµàª¾àª¹à«€àª®àª¾àª‚ તેમના જીવન કે જે હાલના દિવસોમાં નà«àª¯à«‚ યોરà«àª•માં ટà«àªµà«€àª¨ ટાવરà«àª¸ પર કà«àª–à«àª¯àª¾àª¤ 9/11 આતંકવાદી હà«àª®àª²àª¾àª¨à«‡ શરમજનક બનાવશે.
તે સમયે, તà«àª¯àª¾àª‚ કોઈ માનવાધિકાર કારà«àª¯àª•રà«àª¤àª¾àª“ ન હતા, અને ઘણા લોકોને ખબર ન હોત કે રાજà«àª¯ આતંકવાદ સહિત આતંકવાદ શà«àª‚ છે.
àªàª• સદીથી વધૠસમય પછી પણ, બહà«àª®àª¤à«€ માને છે કે જલિયાવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ àªàª• ષડયંતà«àª°àª¨à«àª‚ પરિણામ હતà«àª‚ જેનો સંતોષકારક રીતે સામનો કરવામાં આવà«àª¯à«‹ નથી. શà«àª‚ તે તતà«àª•ાલીન લેફà«àªŸàª¨àª¨à«àªŸ ગવરà«àª¨àª° સર માઈકલ ઓ. ડà«àªµàª¾àª¯àª°àª¨à«€ àªàª•તરફી કારà«àª¯àªµàª¾àª¹à«€ હતી? અથવા તે પાંચ યà«àª°à«‹àªªàª¿àª¯àª¨à«‹àª¨à«€ હતà«àª¯àª¾ અને મિશનરી મિસ શેરવà«àª¡àª¨àª¾ હà«àª®àª²àª¾ ઉપરાંત ડૉ. સૈફà«àª¦à«àª¦à«€àª¨ કિચલૂ અને ડૉ. સતà«àª¯àªªàª¾àª² સહિત પંજાબના કેટલાક નેતાઓની ધરપકડ બાદ વà«àª¯àª¾àªªàª• હિંસા સહિતની ઘટનાઓની પરાકાષà«àª ા હતી? અથવા તે કà«àª–à«àª¯àª¾àª¤ રોલેટ બિલà«àª¸àª¨à«‡ કારણે હતà«àª‚?
પૃષà«àª àªà«‚મિ અથવા ઉશà«àª•ેરણી ગમે તે હોય, તે નિરà«àª¦à«‹àª·, નિઃશસà«àª¤à«àª° અને શાંતિપૂરà«àª£ પà«àª°àª¦àª°à«àª¶àª¨àª•ારીઓ સામે રાજà«àª¯àª¨à«€ સતà«àª¤àª¾àª¨àª¾ કà«àª°à«‚ર દà«àª°à«‚પયોગના સૌથી મોટા ઉદાહરણોમાંનà«àª‚ àªàª• હતà«àª‚. શà«àª‚ પીડિતોને આપવામાં આવેલી સજા તેમના દà«àªµàª¾àª°àª¾ જાણીજોઈને અથવા અજાણતાં કરવામાં આવેલા કાયદાના ઉલà«àª²àª‚ઘનના પà«àª°àª®àª¾àª£àª®àª¾àª‚ હતી? તે દિવસોમાં આતંકવાદ વિશે, રાજà«àª¯ આતંકવાદ વિશે વાત કરવા માટે ઘણા સંદરà«àªà«‹ આપવામાં આવતા ન હતા. હવે, જà«àª¯àª¾àª°à«‡ દà«àª¨àª¿àª¯àª¾àª આતંકવાદ અને રાજà«àª¯ આતંકવાદને ફરીથી વà«àª¯àª¾àª–à«àª¯àª¾àª¯àª¿àª¤ કરà«àª¯à«‹ છે, તà«àª¯àª¾àª°à«‡ સામાનà«àª¯ રીતે સામાજિક વૈજà«àªžàª¾àª¨àª¿àª•à«‹ અને સશસà«àª¤à«àª° સંઘરà«àª·à«‹àª¨à«‹ અàªà«àª¯àª¾àª¸ કરનારાઓને જલિયાંવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડને કદાચ અસંમતિના અવાજને કà«àª°à«‚ર રીતે દબાવવા અથવા ચૂપ કરવાના રાજà«àª¯ આતંકવાદની શરૂઆત તરીકે ઓળખવામાં બહૠઓછો અથવા કોઈ ખચકાટ નહીં હોય. તે માનવ અધિકારોનà«àª‚ સૌથી ખરાબ અથવા ખà«àª²à«àª²à«àª‚ ઉલà«àª²àª‚ઘન હતà«àª‚.
જà«àª¯àª¾àª°à«‡ આ અàªà«‚તપૂરà«àªµ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ માટે અંગà«àª°à«‡àªœà«‹ તરફથી માફીની માંગ વરà«àª· પછી વરà«àª· મોટેથી વધી રહી છે, ઘણા લોકો હજૠપણ તેને જનરલ ઓ 'ડાયરના àªàª¾àª— પર મોટી વિચલન અથવા ઉતાવળના કૃતà«àª¯ તરીકે જà«àª છે. તેમનà«àª‚ માનવà«àª‚ હતà«àª‚ કે જલિયાંવાલા બાગમાં નિરà«àª¦à«‹àª· લોકોની હતà«àª¯àª¾ કરીને તેઓ પંજાબ અને વિશà«àªµàª¨à«‡ સંદેશો મોકલી રહà«àª¯àª¾ હતા કે તેઓ àªà«‚ંપડપટà«àªŸà«€àª®àª¾àª‚ આંગળી મૂકી શકશે. પંજાબના બળવાથી ઉશà«àª•ેરાઈને, ખાસ કરીને 10,11 અને 12 àªàªªà«àª°àª¿àª²àª¨à«€ ઘટનાઓ પછી, ઓ. ડà«àªµàª¾àª¯àª° ગà«àª¸à«àª¸à«‡ અને આકà«àª°àª®àª• બનà«àª¯àª¾ હતા. 25 ગà«àª°àª–ાઓ અને તેટલી જ સંખà«àª¯àª¾àª®àª¾àª‚ બલૂચિસ સાથે તે દà«àª°à«àªàª¾àª—à«àª¯àªªà«‚રà«àª£ દિવસે જલિયાંવાલા બાગ પહોંચà«àª¯à«‹ હતો. સૈનિકોઠલગàªàª— 1650 ગોળીઓ ચલાવી હતી.
ગોળીબારમાં મારà«àª¯àª¾ ગયેલા લોકો અને કૂવામાં કૂદી ગયેલા લોકોની સંખà«àª¯àª¾ 106 વરà«àª· પછી પણ પà«àª°àª®àª¾àª£àª¿àª¤ થઈ શકી નથી. આજે પણ, તે દિવસે શહીદી પામેલા લોકોની અધિકૃત સંખà«àª¯àª¾ કોઈની પાસે નથી. સારવારના અàªàª¾àªµà«‡ ઘણા ઈજાગà«àª°àª¸à«àª¤à«‹ મૃતà«àª¯à« પામà«àª¯àª¾
ધà«àª¯àª¾àª¨ આપો.
ગોળીબારમાં મારà«àª¯àª¾ ગયેલા 359 કે 379 લોકોના આંકડા કામ કરતા ન હતા. જોકે, સà«àª¥àª¾àª¨àª¿àª• અખબારોઠમારà«àª¯àª¾ ગયેલા લોકોનો આંકડો 1,000થી વધૠદરà«àª¶àª¾àªµà«àª¯à«‹ હતો. ઇતિહાસકાર વી. àªàª¨. દતà«àª¤àª¾àª જણાવà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚ કે ગોળીબારમાં 700 જેટલા લોકો મારà«àª¯àª¾ ગયા હતા. આ ઉપરાંત, હજારો લોકો ઘાયલ થયા હતા જેમને બિન-સરકારી દવાખાનાં અથવા આરોગà«àª¯ કેનà«àª¦à«àª°à«‹àª®àª¾àª‚ સારવાર આપવામાં આવી હતી. ઓ 'ડાયર માતà«àª° àªàª• મજબૂત સંદેશ મોકલવા માંગતા હતા કે પંજાબમાં અમૃતસર બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯ સામે બળવાનà«àª‚ તોફાન કેનà«àª¦à«àª° બની શકે છે અને દà«àª·à«àªŸàª¤àª¾àª¨à«‡ શરૂઆતમાં જ નાબૂદ કરવી પડશે.
વૈશાખી àªàª• મોટો કારà«àª¯àª•à«àª°àª® હતો અને રોલેટ બિલà«àª¸ સામે વિરોધ પà«àª°àª¦àª°à«àª¶àª¨ માટે મોટા પાયે લોકો આવી શકે છે તે સમજીને અંગà«àª°à«‡àªœà«‹àª 12 અને 13 àªàªªà«àª°àª¿àª²àª¨àª¾ રોજ પà«àª°àª¤àª¿àª¬àª‚ધાતà«àª®àª• આદેશો આપà«àª¯àª¾ હતા જેમાં જાહેર રેલીઓ, સરઘસો કાઢવા અથવા લોકોના જૂથોને àªàª• જગà«àª¯àª¾àª àªà«‡àª—ા કરવા પર પà«àª°àª¤àª¿àª¬àª‚ધ મૂકવામાં આવà«àª¯à«‹ હતો. àªà«€àª¡àª¨à«‡ કોઈ ચેતવણી આપà«àª¯àª¾ વિના, તેમણે આગ લગાડવાનો આદેશ આપà«àª¯à«‹. હાવોક આગળ વધà«àª¯à«‹. ગોળીબારથી ગàªàª°àª¾àª¯à«‡àª²à«‹ મેળાવડો àªàª¾àª‚ગી પડà«àª¯à«‹ હતો. લોકો આશà«àª°àª¯ માટે દોડી આવà«àª¯àª¾ હતા અને તમામ સાંકડા મારà«àª—à«‹ àªàª°àª¾àª¯à«‡àª²àª¾ હતા. કેટલાક લોકો સલામતી માટે કૂવામાં કૂદી પડà«àª¯àª¾ હતા. દિવાલો પર ચઢવાનો પà«àª°àª¯àª¾àª¸ કરનારાઓને પકડી લેવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા.
જલિયાંવાલા બાગમાં નિઃશસà«àª¤à«àª° નિરà«àª¦à«‹àª· લોકોની નિરà«àª¦àª¯àª¤àª¾àª¥à«€ હતà«àª¯àª¾àª કદાચ કà«àª°à«‚ર રાજà«àª¯ આતંકવાદને જનà«àª® આપà«àª¯à«‹ હતો. પંજાબ માટે, આ વખતની તીવà«àª°àª¤àª¾ પà«àª°àªšàª‚ડ હતી તે સિવાય કંઈ નવà«àª‚ નહોતà«àª‚.
જલિયાવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ પણ મીડિયા માટે àªàª• લિટમસ ટેસà«àªŸ હતો, જે તે સમયે તેની બાલà«àª¯àª¾àªµàª¸à«àª¥àª¾àª®àª¾àª‚ હતà«àª‚ અને થોડા અખબારો સà«àª§à«€ મરà«àª¯àª¾àª¦àª¿àª¤ હતà«àª‚. અંગà«àª°à«‡àªœà«‹àª àªàª• નાના સà«àª¥àª¾àª¨àª¿àª• અખબાર તરીકે બરતરફ કરવાનો પà«àª°àª¯àª¾àª¸ કરà«àª¯à«‹ તે અખબારોમાંનà«àª‚ àªàª• હતà«àª‚ ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨.
આ ઘટનાઓનà«àª‚ મીડિયા કવરેજ નોંધપાતà«àª° ટિપà«àªªàª£à«€ અને ટીકાનો વિષય બની ગયà«àª‚ હતà«àª‚. રાજà«àª¯àª કાયદાનો ઉપયોગ માતà«àª° "વાંધાજનક સામગà«àª°à«€" ના પà«àª°àª•ાશનને રોકવા માટે જ નહોતો કરà«àª¯à«‹, પરંતૠબà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯àª¨à«‹ વિરોધ કરનારાઓ સહિત અનેક અખબારોના પà«àª°àª•ાશકો પર "અલગતાવાદી પà«àª°àªšàª¾àª°" નો આરોપ મૂકવામાં આવà«àª¯à«‹ હતો. પરંતૠતે સીધા મીડિયાને રોકà«àª¯à«àª‚ નહીં. પંજાબ વધતી અશાંતિના કેનà«àª¦à«àª°àª®àª¾àª‚ હતà«àª‚. રસપà«àª°àª¦ રીતે, અંગà«àª°à«‡àªœà«‹àª સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સંગà«àª°àª¾àª®àª¨à«‡ અંકà«àª¶àª®àª¾àª‚ લેવા માટે ઘડેલા કાયદાઓનો ઉપયોગ પછીથી સà«àªµàª¤àª‚તà«àª° àªàª¾àª°àª¤ દà«àªµàª¾àª°àª¾ કરવામાં આવà«àª¯à«‹ છે. કટોકટીના દિવસો દરમિયાન તતà«àª•ાલીન વડા પà«àª°àª§àª¾àª¨ ઇનà«àª¦àª¿àª°àª¾ ગાંધીઠપà«àª°à«‡àª¸àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ પર અંકà«àª¶ મૂકવાનો પà«àª°àª¯àª¾àª¸ કરà«àª¯àª¾ પછીના દિવસો ઘણા લોકો àªà«‚લી શકશે નહીં. તà«àª¯àª¾àª°àª¬àª¾àª¦, પંજાબને પણ ઓપરેશન બà«àª²à«‚સà«àªŸàª¾àª° દરમિયાન અને પછી વારંવાર સેનà«àª¸àª°àª¶à«€àªªàª¨àª¾ ડોàªàª¨à«‹ સામનો કરવો પડà«àª¯à«‹ હતો.
ઉદાર લોકશાહીમાં મીડિયાની મહતà«àªµàªªà«‚રà«àª£ àªà«‚મિકા હોય છે. ચોથી સતà«àª¤àª¾ તરીકે સà«àªµà«€àª•ારવામાં આવà«àª¯àª¾ હોવા છતાં, જલિયાંવાલા બાગ યà«àª—ની જેમ જ પà«àª°à«‡àª¸àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ માતà«àª° àªàª• બોગી બની ગઈ છે. કà«àª–à«àª¯àª¾àª¤ "ગૌડી મીડિયા" નો ખà«àª¯àª¾àª² તાજેતરમાં જ અસà«àª¤àª¿àª¤à«àªµàª®àª¾àª‚ આવà«àª¯à«‹ છે. તાજેતરના વરà«àª·à«‹àª®àª¾àª‚ ખેડૂત આંદોલનનà«àª‚ કવરેજ àªàª• ઉદાહરણ છે. અને તાજેતરનો કેસ સà«àªŸà«‡àª¨à«àª¡-અપ કોમેડિયન કà«àª£àª¾àª² કામરાનો છે. ઘણા લોકોને ખબર નહીં હોય કે તે જલિયાંવાલા બાગ યà«àª— હતો જેણે સેનà«àª¸àª°àª¶à«€àªªàª¨à«€ શરૂઆત કરી હતી.
અંગà«àª°à«‡àªœà«‹àª પà«àª°à«‡àª¸àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ પર અંકà«àª¶ મૂકવા માટે કà«àª°à«‚ર કાયદાનો ઉપયોગ કરà«àª¯à«‹ હતો. તેમણે મીડિયાનà«àª‚ મોં દબાવવા માટે àªàª• નહીં પણ બે વાર સેનà«àª¸àª°àª¶àª¿àªªàª¨à«‹ આશરો લીધો હતો. તેમ છતાં અસંતà«àª·à«àªŸ, ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨àª¨àª¾ તતà«àª•ાલીન સંપાદક શà«àª°à«€ કાલિનાથ રેને સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯àª¨à«‹ વિરોધ કરવા બદલ કસà«àªŸàª¡à«€àª®àª¾àª‚ લેવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા.
1919માં, ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨ સહિત મીડિયાના àªàª• વરà«àª—ે તેના વાચકોને પંજાબના લોકોના નિરà«àªà«€àª• અવાજ તરીકે સેવા આપી હતી. જà«àª¯àª¾àª°à«‡ કોઈ વà«àª¯àª•à«àª¤àª¿ જાલિયનવાલા બાગ હતà«àª¯àª¾àª•ાંડ તરફ પાછà«àª‚ વળે છે, તà«àª¯àª¾àª°à«‡ મીડિયાની àªà«‚મિકાને અવગણી શકાતી નથી.
1977ની કટોકટી દરમિયાન તેનà«àª‚ પà«àª¨àª°àª¾àªµàª°à«àª¤àª¨ થયà«àª‚ હતà«àª‚ જà«àª¯àª¾àª°à«‡ ફરીથી ધ ટà«àª°àª¿àª¬à«àª¯à«àª¨àª¨àª¾ સંપાદક માધવન નાયર અને શà«àª¯àª¾àª® ખોસલા અને માખન લાલ કાક જેવા વરિષà«àª પતà«àª°àª•ારોને કાળા કાયદાઓના રોષનો સામનો કરવો પડà«àª¯à«‹ હતો, જેમાં કà«àª°à«‚ર રાષà«àªŸà«àª°à«€àª¯ સà«àª°àª•à«àª·àª¾ અધિનિયમ અને આંતરિક સà«àª°àª•à«àª·àª¾ અધિનિયમની જાળવણી (મીસા) હેઠળ અટકાયતનો સમાવેશ થાય છે 1984માં ફરીથી, આ કઠોર કાયદાઓનો ઉપયોગ રાજà«àª¯ દà«àªµàª¾àª°àª¾ સામાનà«àª¯ રીતે àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ મીડિયાને અને ખાસ કરીને પંજાબ અને ચંદીગઢના મીડિયાને દબાવવા માટે વારંવાર કરવામાં આવà«àª¯à«‹ હતો.
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
Comments
Start the conversation
Become a member of New India Abroad to start commenting.
Sign Up Now
Already have an account? Login