રોમન અને ગà«àª°à«€àª• નાવિકો માટે સૌરાષà«àªŸà«àª° અથવા કાઠિયાવાડનો પà«àª°àª¦à«‡àª¶ ઉપજાઉ àªà«‚મિ અને ઉચà«àªš કદના માનવીઓના વતન તરીકે જાણીતો હતો. આ પà«àª°àª¦à«‡àª¶à«‡ àªàª• àªàªµàª¾ નેતાને જનà«àª® આપà«àª¯à«‹ અને શિકà«àª·àª£ આપà«àª¯à«àª‚, જેમણે બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ શાસનને àªàª¾àª°àª¤ છોડવા માટે લડત આપી અને સદીઓના વિદેશી આધિપતà«àª¯ પછી àªàª¾àª°àª¤àª¨à«‡ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª° કરાવà«àª¯à«àª‚. અહીં àªàª• àªàªµà«àª‚ મંદિર આવેલà«àª‚ છે, જે આકà«àª°àª®àª£àª•ારીઓ દà«àªµàª¾àª°àª¾ ઓછામાં ઓછà«àª‚ સાત વખત નષà«àªŸ થયà«àª‚ હોવા છતાં ફરીથી ગૌરવ સાથે ઊàªà«àª‚ છે. àªàª¶àª¿àª¯àª¾àªŸàª¿àª• સિંહોનà«àª‚ છેલà«àª²à«àª‚ આશà«àª°àª¯àª¸à«àª¥àª¾àª¨ અને આફà«àª°àª¿àª•ન મૂળના લોકોનà«àª‚ ગામ પણ અહીં આવેલà«àª‚ છે. આ પà«àª°àª¦à«‡àª¶, અલબતà«àª¤, ગà«àªœàª°àª¾àª¤ રાજà«àª¯àª¨à«‹ સૌરાષà«àªŸà«àª° છે, અને અહીં મà«àª²àª¾àª•ાત લેનારા પà«àª°àªµàª¾àª¸à«€àª“ને સમૃદà«àª§ અનà«àªàªµà«‹ પà«àª°àª¾àªªà«àª¤ થશે.
રાજકોટમાં બાળપણ ગાળનાર લેખક માટે, તાજેતરની સૌરાષà«àªŸà«àª°àª¨à«€ યાતà«àª°àª¾ બાળપણના ઘર અને શાળાને ફરીથી જોવાની તક હતી. મહાતà«àª®àª¾ ગાંધીઠપણ રાજકોટની આલà«àª«à«àª°à«‡àª¡ હાઈસà«àª•ૂલમાં અàªà«àª¯àª¾àª¸ કરà«àª¯à«‹ હતો, જે હવે “ગાંધી સà«àª®àª¾àª°àª• સંગà«àª°àª¹àª¾àª²àª¯” તરીકે ઓળખાય છે. શાળાની હાલની ઇમારતો જà«àª¨àª¾àª—ઢના નવાબ દà«àªµàª¾àª°àª¾ બંધાવવામાં આવી હતી અને તેનà«àª‚ નામ ડà«àª¯à«‚ક ઓફ àªàª¡àª¿àª¨àª¬àª°à«àª—, પà«àª°àª¿àª¨à«àª¸ આલà«àª«à«àª°à«‡àª¡àª¨àª¾ નામે રાખવામાં આવà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚. તેનà«àª‚ ઉદà«àª˜àª¾àªŸàª¨ બોમà«àª¬à«‡ પà«àª°à«‡àª¸àª¿àª¡à«‡àª¨à«àª¸à«€àª¨àª¾ ગવરà«àª¨àª° સર ફિલિપ વોડહાઉસે કરà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚, જેઓ પà«àª°àª–à«àª¯àª¾àª¤ બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ લેખક પી.જી. વોડહાઉસના દૂરના સંબંધી હતા. હવે આ સંગà«àª°àª¹àª¾àª²àª¯àª®àª¾àª‚ મહાતà«àª®àª¾ ગાંધીના જીવનની કથા દરà«àª¶àª¾àªµàª¤àª¾ પà«àª°àª¦àª°à«àª¶àª¨à«‹ છે, જેમાં તેમના દકà«àª·àª¿àª£ આફà«àª°àª¿àª•ામાં વિતાવેલા સમયથી લઈને, તેમના રાજકીય ગà«àª°à« ગોપાલ કૃષà«àª£ ગોખલેના મારà«àª—દરà«àª¶àª¨ હેઠળ àªàª¾àª°àª¤àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ માટેની લડતની શરૂઆત, 1947માં સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ પà«àª°àª¾àªªà«àª¤àª¿àª®àª¾àª‚ તેમની નેતાગીરી અને 1948માં તેમની હતà«àª¯àª¾ સà«àª§à«€àª¨à«€ ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ઇતિહાસ આ પà«àª°àª¦à«‡àª¶àª®àª¾àª‚ દરેક જગà«àª¯àª¾àª વિખરાયેલો છે, જેમાં પà«àª°àª¾àªšà«€àª¨ સમયથી લઈને àªàª¾àª°àª¤àª¨à«€ સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾àª¨àª¾ સમયની રસપà«àª°àª¦ ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે. રાજકોટની નજીક જà«àª¨àª¾àª—ઢ શહેર આવેલà«àª‚ છે, જà«àª¯àª¾àª‚ મૌરà«àª¯ સામà«àª°àª¾àªœà«àª¯ દરમિયાન બાંધવામાં આવેલો કિલà«àª²à«‹ આવેલો છે. આ કિલà«àª²àª¾àª®àª¾àª‚ આદિ કાડી વાવ સà«àªŸà«‡àªªàªµà«‡àª² આવેલી છે, જે આ પà«àª°àª•ારની અનોખી રચનાઓનà«àª‚ ઉતà«àª¤àª® ઉદાહરણ છે, જેમાં પાણીના સà«àª¤àª° સà«àª§à«€ ઉતરતા લાંબા પગથિયાંનો કોરિડોર હોય છે. જà«àª¨àª¾àª—ઢ મરાઠા સંઘનà«àª‚ રાજà«àª¯ હતà«àª‚, પરંતૠપાછળથી તે ઇસà«àªŸ ઇનà«àª¡àª¿àª¯àª¾ કંપનીનà«àª‚ પà«àª°à«‹àªŸà«‡àª•à«àªŸà«‹àª°à«‡àªŸ અને અંતે બà«àª°àª¿àªŸàª¿àª¶ રાજનà«àª‚ રજવાડà«àª‚ બનà«àª¯à«àª‚. શાહ નવાઠàªà«àªŸà«àªŸà«‹, જેઓ પાકિસà«àª¤àª¾àª¨àª¨àª¾ àªà«‚તપૂરà«àªµ વડાપà«àª°àª§àª¾àª¨ àªà«àª²à«àª«à«€àª•ાર અલી àªà«àªŸà«àªŸà«‹àª¨àª¾ પિતા હતા, તેઓ જà«àª¨àª¾àª—ઢના દિવાન હતા અને તેમણે નવાબને સà«àªµàª¤àª‚તà«àª°àª¤àª¾ સમયે પાકિસà«àª¤àª¾àª¨àª®àª¾àª‚ જોડાવા માટે રાજી કરà«àª¯àª¾. આ નિરà«àª£àª¯ àªàª¾àª°àª¤àª¨àª¾ “આયરà«àª¨ મેન” સરદાર પટેલની કામી રી બે ઓ દà«àªµàª¾àª°àª¾ ઉલà«àªŸà«‹ થયો.
સૌરાષà«àªŸàª®à«‡ ર, ગીર નેશનલ પારà«àª• પણ આવેલો છે, જે àªàª¶àª¿àª¯àª¾àªŸàª¿àª• સિંહોનà«àª‚ છેલà«àª²à«àª‚ કà«àª¦àª°àª¤à«€ આવાસ છે. અહીં લગàªàª— 600 કે તેથી વધૠàªàª¶àª¿àª¯àª¾àªŸàª¿àª• સિંહોની વસà«àª¤à«€ છે અને તે મà«àª²àª¾àª•ાત લેવા યોગà«àª¯ સà«àª¥àª³ છે. ગીરની નજીક જમà«àª¬à«àª° ગામ આવેલà«àª‚ છે, જà«àª¯àª¾àª‚ના લોકો પોતાનà«àª‚ વંશ આફà«àª°àª¿àª•ા સાથે જોડે છે. આ ગામના રહેવાસીઓ મોટે àªàª¾àª—ે àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ છે અને ગà«àªœàª°àª¾àª¤à«€ બોલે છે, પરંતૠàªàªµà«àª‚ માનવામાં આવે છે કે તેઓ બંટૠઆદિવાસીના વંશજો છે, જેમને આરબ વેપારીઓ અથવા પોરà«àªŸà«àª—ીઠવસાહતીઓ દà«àªµàª¾àª°àª¾ àªàª¾àª°àª¤ લાવવામાં આવà«àª¯àª¾ હતા.
અરબી સમà«àª¦à«àª°àª¨àª¾ કિનારે સૌરાષà«àªŸà«àª°àª®àª¾àª‚ સà«àª‚દર સોમનાથ મંદિર આવેલà«àª‚ છે, જેનો પોતાનો ઇતિહાસ નોંધપાતà«àª° છે. આકà«àª°àª®àª£àª•ારીઓ દà«àªµàª¾àª°àª¾ વારંવાર ધà«àªµàª‚સ થડયા છતાં, આ મંદિર હંમેશા સà«àª¥à«‡ નકદ. 1026 માં મહમૂદ ગàªàª¨à«€, 1299 માં ઉલà«àª— ખાન, 1395 માં મà«àªàª«àª° શાહ હà«àª‚, અને 1706 માં ઔરંગàªà«‡àª¬ દà«àªµàª¾àª°àª¾ તેને નષà«àªŸ કરવામાં આવà«àª¯à«àª‚ હતà«àª‚. àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ શાસકો, 12 મી સદીના ચૌલà«àª•à«àª¯ રાજા કà«àª®àª¾àª°àªªàª¾àª²àª¥à«€ લઈને 18 મી સદીની મરાઠા રાણી અહિલà«àª¯àª¾àª¬àª¾àªˆ હોલà«àª•ર સà«àª§à«€, દરેક ધà«àªµàª‚શ પછી મંદિરની સà«àª®à«ƒàª¤àª¿àª¨à«‡ જીવંત રાખનારાઓમાં સામેલ હતા.
સોમનાથ મંદિરનà«àª‚ નવીનતમ પà«àª¨àª°à«àªœàª¨à«àª® સરદાર પટેલને શà«àª°à«‡àª¯ આપવામાં આવે છે, જેમણે નવા સà«àªµà«‡ independentàªàª¾àª°àª¤àª¨àª¾ નાયબ વડા પà«àª°àª§àª¾àª¨ તરીકે, કાકાસાહેબ ગડગીલ દà«àªµàª¾àª°àª¾ રજૂ થયેલ મંદિરના પà«àª¨: નિરà«àª®àª¾àª£àª¨àª¾ વિચારને મંજૂરી આપી હતી. સરદાર પટેલે જà«àª¨àª¾àª—ઢની મà«àª•à«àª¤àª¿ પછી નવેમà«àª¬àª° 1947 માં સોમનાથના ખંડેરોની મà«àª²àª¾àª•ાત લીધા પછી પà«àª¨àª°à«àª¨àª¿àª°à«àª®àª¾àª£àª¨à«‹ આદેશ આપà«àª¯à«‹ હતો. સોમનાથ મંદિરના પà«àª¨àª°à«àª¨àª¿àª°à«àª®àª¾àª£àª¨à«‹ સરદાર પટેલનો વિચાર સકારાતà«àª®àª• હેતà«àª¥à«€ હતો, જેમાં કોઈ સાંધપનો ખ. તેમણે બાઇબલનો ઉલà«àª²à«‡àª– કરà«àª¯à«‹, “હà«àª‚ નાશ કરવા નહીં, પણ પૂરà«àª£ કરવા આવà«àª¯à«‹ છà«àª‚ (મેથà«àª¯à« 5:17).”
જà«àª¨àª—ઢ નજીક આવેલા માઉનà«àªŸ ગિરનારના પગથિયે સમà«àª°àª¾àªŸ અશોકના સમયના પà«àª°àª¾àªšà«€àª¨ શિલાલેખો છે, જે હવે àªàª¾àª°àª¤à«€àª¯ પà«àª°àª¾àª¤àª¤à«àª¤à«àªµ સરà«àªµà«‡àª•à«àª·àª£ દà«àªµàª¾àª°àª¾ સà«àª®àª¾àª°àª• તરીકે સંરકà«àª·àª¿àª¤ છે. àªàª• અશોકના શિલાલેખમાં જણાવેલà«àª‚ છે - “પોતાના સંપà«àª°àª¦àª¾àª¯àª¨à«‡ પà«àª°à«‹àª¤à«àª¸àª¾àª¹àª¨ આપવા, પોતાના સંથ, નો પà«àª°à«‡àª®à«‹ બીજાને નીચà«àª‚ બનાવવà«àª‚, તેની ગà«àª£àªµàª¤à«àª¤àª¾ ઉàªà«€ કરવી, ઠપોતાના સંપે રદાયે માટે સૌથી ખરાબ નà«àª•સાન છે.” ઠખરેખર નોંધપાતà«àª° છે કે àªàª¾àª°àª¤àª¨à«€ સહિષà«àª£à«àª¤àª¾ અને ધરà«àª®àª¨à«€ સમનà«àªµàª¯àª¨à«€ પરંપરા 2300 વરà«àª· પૂરà«àªµà«‡àª¨à«€ છે.
લેખક શિકાગો સà«àª¥àª¿àª¤ કોલમનિસà«àªŸ, અને ઇનà«àªµà«‡àª¸à«àªŸàª®à«‡àª¨à«àªŸ પà«àª°à«‹àª«à«‡àª¶àª¨àª² છે.
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
Comments
Start the conversation
Become a member of New India Abroad to start commenting.
Sign Up Now
Already have an account? Login